Ateşli Havale

Ebeveynlerin en büyük korkularından biri de çocuklarının ateşli havale geçirmesidir. Böyle bir durumda ne yapmalıyız, havale nedir ve ne için oluşur? Bu soruların cevabını Özel Bower Hospital Çocuk Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Ünal Uluca verdi:

Ateşli havale nedir?

Havale veya nöbet, beyin hücrelerinde anormal uyarılma ile ilişkili olarak ortaya çıkan bir durumu ifade eder. Çeşitli nedenleri vardır. Ateşli havale makattan ölçülen ateşi 38oC ve üzerinde olan, 6 ay ile 6 yaş arası çocuklarda görülür. Havalelerin çoğunluğu 12-18 ay arasında görülür. Ateşli havaleler 5 yaş altı çocukların %2-4’ünde ortaya çıkar. Havale esnasında çocukların görüntüsü ürkütücü olsa bile gerçekte bu tarz havalelerin beyin gelişimi ve zeka düzeyi üzerine hiçbir olumsuz etkisi olmadığı bilinmektedir. Ateşli havale sara veya epilepsi hastalığı ile aynı şey değildir. Epilepsi en az iki kez tekrarlayan ateşsiz havale olarak tanımlanır. Tek sefer geçirilmiş basit ateşli havaleli çocuklarda sara hastalığı gelişme olasılığı hiç havale geçirmeyenlere göre hafif artmıştır.

Ateşli havalenin en sık sebebi enfeksiyonlardır. En sık sebep olan enfeksiyon ise 6. hastalık denilen hastalıktır. Aşılar da ateşe neden olarak ateşli havaleye neden olabilirler. En sık ateşli havale nedeni olan aşı ise 12. ayda yapılan kızamık-kızamıkçık-kabakulak aşısıdır.

Ailesinde ateşli havale geçirmiş birey bulunan çocukların ateşli havale geçirme olasılıkları bulunmayanlara göre daha yüksektir. Havale genellikle hastalığın ilk gününde görülür. Hatta bazen havale hastalığın ilk işareti olarak görülebilir. Havale çoğunlukla ateş 39 oC’nin üzerinde iken oluşur.

Ateşli Havale Çeşitleri

Ateşli havale basit ve kompleks ateşli havale olmak üzere iki şekilde oluşabilir.

Basit ateşli havale daha sık görülür. Bu nöbette çocuğun bilinci kaybolur,  kol ve bacaklarda kas seğirmesine benzer şekilde ritmik hareketler olur. Çoğu nöbet 1-2 dakika içinde kendiliğinden durur. Ancak nöbet 15 dakikaya kadar uzayabilir. Nöbet gün içinde tekrarlamaz ve vücudun her iki yanında olur. Nöbet bittikten sonra çocuğun şuuru yerinde olmayabilir veya uykuya dalabilir. Nöbetten sonra kol bacaklarda güçsüzlük olmaz.

Kompleks ateşli havale daha nadirdir ve 15 dakikadan daha uzun sürebilir veya 30 dakika boyunca aralıklı tekrarlayabilir. Nöbetler sadece vücudun bir tarafında olabilir. Gün içinde farklı zamanlarda tekrarlayabilir. Nöbet sonrası kol ve bacaklarda geçici güçsüzlük gelişebilir.

Ateşli havale geçiren çocuk mümkün olan en kısa süre içerisinde bir acil servise veya ilgili hekime gösterilmelidir. Hekim ateşe sebep olan odak ile ilgili bir değerlendirme yapar. Ateşe neden olan enfeksiyon muayene ve testler ile tespit edilirse ve söz konusu enfeksiyon yatış gerektirecek kadar şiddetli değilse gerekli tedavi düzenlenerek evde tedaviye devam edilir. Çoğunlukla nöbet durduktan sonra verilecek tedavi ateşin kontrol altında tutulmasına yönelik olarak verilecek ateş düşürücüler ve gerekli durumlarda yapılacak ılık uygulamadır. Antibiyotik nadiren gerekir. Antibiyotik kararı muayene eden hekimin değerlendirilmesine göre verilir. Ateşli havale geçiren çocukların soğuk algınlığı ilaçlarını havaleye yatkınlık oluşturmaları nedeniyle kullanmamaları gerekir.

Ateş odağının saptanamadığı durumlarda menenjit olarak isimlendirilen beyin zarının iltihabı ve ensefalit olarak adlandırılan beyin dokusu iltihabını dışlamak amacıyla ilave tetkikler gerekebilir. Özellikle 12 aydan daha küçük bebeklerde menenjiti ön planda düşünmek gerekir ve bu yaş grubunda ilave testler daha sıklıkla gerekir. Menenjit tanısını koymada en önemli test bel bölgesinden özel bir iğne ile girilerek alınan beyin omurilik sıvısının hem mikroskopta hem de laboratuvarda incelenmesiyle yapılan değerlendirmedir.

Nöbetin uzun süre devam etmesi durumunda nöbeti durdurma özelliği olan bazı ilaçların verilmesi gerekebilir. Bu ilaçların kalp-damar ve solunum sistemi üzerine etkileri olduğundan dolayı bu dönemlerde çocuğun nabız, solunum, tansiyon değerlerinin takip edilmesi gerekir. Kendiliğinden duran nöbetlerde böyle bir tedavi gerekli değildir. Özellikle basit nöbetlerden sonra çocuğun hastaneye yatışını gerektirecek kadar şiddetli bir enfeksiyonu yoksa hastaneye yatış gerekli değildir.

 

Havalelerin tekrarlama riski

Bir kez ateşli havale geçirmiş bir çocuğun tekrar ateşli havale geçirme riski hiç geçirmemiş çocuklara göre daha yüksektir. Çocukların yaklaşık %30-35’inde nöbet tekrarlar. Yeni havaleler daha önceki havaleler ile aynı ateşte olmayabilir. Yine daha önce ateşli havale geçirmiş bir çocuk her ateşli dönemde havale geçirecek diye bir kaide yoktur. Havale tekrarlarının çoğu ilk bir yılda tekrarlar hemen tamamı ilk iki yıl içerisinde görülür.

Aşağıda belirtilen özellikleri olan havale geçirmiş çocuklarda tekrarlama olasılığı daha yüksektir.

• 15 aydan küçük çocuklar

• Sık ateşlenenler

• Anne-baba veya kardeşlerinde ateşli havale ve sara hastalığı öyküsü olanlar

• Ateş ile nöbet arasındaki süre kısa olanlar

• Nöbet öncesi ateşi nispeten düşük olanlar

Evde nöbet geçiren çocuk için hangi tedbirler alınabilir?

Öncelikle nöbet esnasında paniğe kapılmayın. Çünkü paniğe kapılmak yapmanız gereken bazı uygulamaları yerinde ve zamanında yapmanıza engel olur. Ebeveynlerin evde nöbet geçiren çocukları için nöbet ile ilişkili çocuğun maruz kalabileceği zararları azaltmak veya ortadan kaldırmak için yapmaları gereken bazı uygulamalar vardır. Çocuk yan tarafına doğru yatırılmalı ancak hareketleri kısıtlanmamalıdır. Nöbet esnasında çocuğun ağzına herhangi bir cismi yerleştirmeye çalışmamak gerekir. Çenede kilitlenme varsa açmaya çalışmayın. Nöbet esnasında çocuğun yakınında olan ve çocuğun çarpmasına neden olacak cisimleri uzaklaştırmak gerekir. Beş dakikadan uzun süre devam eden nöbetler acil müdahale gerektirdiğinden ebeveynlerin çocuk nöbet geçirirken bir gözü saatte olmalıdır. Ebeveynlerden biri çocuk ile ilgilenirken diğeri 112 acil ambulans hizmetleri ile iletişime geçmelidir. Çocukları daha önce nöbet geçirmiş ebeveynler ise nöbet geçme ihtimali göz önünde bulundurularak hekimleri tarafından kendilerine verilmiş olan ve makattan uygulanan diazepam denilen ilacı nöbetin 5 dakikaya geçmesi halinde uygulayabilirler. Bir doz diazepam genellikle nöbetin durması için yeterli olmaktadır. Nöbetin devam etmesi veya tekrarlaması halinde ise en yakın acil servis birimine başvurulmalıdır.

Nöbet gelişmemesi için çocuğa herhangi bir koruyucu ilaç verilmeli midir?

Nöbetlerin olmaması için verilecek koruyucu tedavi çoğu zaman önerilmemektedir. Burada ilaçların olası yan etkileri göz önünde bulundurularak ve sağlayacağı yararlar da düşünülerek bu karar verilmektedir. Ateşli havale geçirme öyküsü olan çocuklara ateşsiz oldukları dönemde ateş düşürücü verilmesi önerilmemektedir. Çünkü araştırmalar bu şekilde bir uygulamanın ateşli havale riskini azaltmadığını göstermektedir. 38 dereceyi aşan ateşlere müdahale edilebilir. Bu şekilde bir uygulamanın dahi nöbeti engellediğine dair yeterli kanıt yoktur. Ateşin düşürülmesi hususunda ebeveynler kendi hekimleri ile görüş alışverişi içerisinde olmalıdırlar.

ONLINE RANDEVU
||